ESMO (Avrupa Tıbbi Onkoloji Derneği) Klinik Uygulama Rehberi, Kalıtımsal Meme ve Over Kanseri Sendromu olan bireylerde kanser riskinin azaltılması ve taranması için kanıta dayalı kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır.

Aşağıda rehberin ana başlıkları altında ayrıntılı özeti yer almaktadır:

1. Tanım ve Epidemiyoloji

• Kalıtımsal Meme ve Over Kanseri Sendromu Tanımı: Klinik olarak aile öyküsü ile, moleküler olarak ise genlerdeki (BRCA1, BRCA2, PALB2, ATM, CHEK2 vb.) bozukluğun saptanmasıyla tanımlanır.
• Risk Sınıflandırması: Meme ve/veya tübo-ovaryen kanser riskini en az 4 kat artıran genler yüksek riskli (BRCA1, BRCA2, PALB2), 2-4 kat artıranlar ise orta riskli (ATM, CHEK2) olarak sınıflandırılır.
• Yaygınlık: Yüksek riskli gen taşıyıcılığı sıklığı genel popülasyonda yaklaşık 1:150 iken, Aşkenaz Yahudilerinde BRCA1/2 kurucu mutasyon sıklığı 1:40 kadar yüksektir.

2. Genetik Danışmanlık ve İzlem

• Test Sonrası Danışmanlık: Kalıtımsal Meme ve Over Kanseri Sendromu saptandığında danışmanlık, hem birey hem de aile için tıbbi ve potansiyel psikolojik sonuçları ele almalıdır.

3. Meme Kanseri Risk Yönetimi

Tarama Yöntemleri

• Başlangıç Yaşı: Yüksek riskli patojenik varyant taşıyıcılarında (BRCA1, BRCA2, PALB2) tarama, ailedeki en genç vakadan 5 yıl önce veya en geç 30 yaşında başlamalıdır.
• Temel Araç: Kontrastlı Meme MR, taramanın temel bileşenidir. BRCA1 taşıyıcıları için, bu genle ilişkili kanserlerin hızlı büyüme hızı nedeniyle 6 ayda bir tarama düşünülmelidir.
• Diğer Yöntemler: 30-39 yaş arası taşıyıcılarda MR’a ek olarak ultrason (veya mamografi), 40 yaş ve üzerinde ise mamografi düşünülmelidir. Klinik meme muayenesinin tek başına bir tarama aracı olarak değeri yoktur.

Risk Azaltıcı Cerrahi ve İlaçlar

• Bilateral Risk Azaltıcı Mastektomi: İki memenin de alınması meme kanseri riskini yaklaşık %90 oranında azaltan en etkili yöntemdir ve bireysel bazda tartışılmalıdır. Memenin boşaltılması ve protez konulması, total mastektomiye (tüm memenin alınması) makul bir alternatiftir.
• Risk Azaltıcı İlaçlar (Kemoprevensiyon): Tamoksifen, raloksifen ve aromataz inhibitörleri meme kanseri insidansını %30-60 oranında azaltabilir; ancak gen taşıyıcılarına dair veriler sınırlıdır ve İki-taraflı Risk Azaltıcı Mastektomi’yi reddedenlerde bir seçenek olarak sunulabilir.

4. Over (Yumurtalık) Kanseri Risk Yönetimi

• Tarama: Jinekolojik taramanın (transvajinal ultrason ve CA-125 testi) sağkalımı iyileştirdiğine dair kanıt yoktur, ancak cerrahiye kadar her 6 ayda bir yapılması düşünülebilir.
• Risk Azaltıcı Bilateral Salpingo-Ooferektomi: Rahim, yumurtalık ve tüplerin cerrahi olarak çıkarılması kanserlerini önlemede en etkili yaklaşımdır.
  • Zamanlama: BRCA1 taşıyıcıları için 35-40 yaş, BRCA2 taşıyıcıları için 40-45 yaş önerilir.
  • Diğer Genler: BRIP1, RAD51C/D taşıyıcılarında 45-50 yaşlarında düşünülmelidir.

5. Erkek Taşıyıcılar ve Diğer Kanserler

• Erkek Meme Kanseri: BRCA2 taşıyıcısı erkeklerde yaşam boyu risk %8’e kadar çıkabilir. Fiziksel değişiklikler konusunda farkındalık ve yüksek risk faktörleri (jinekomasti vb.) varsa 50 yaşından itibaren yıllık tarama önerilir.
• Prostat Kanseri: BRCA2 taşıyıcısı erkeklere 40 yaşından itibaren yıllık PSA taraması sunulmalıdır; ATMtaşıyıcıları için de bu yaşta tarama düşünülebilir.
• Pankreas Kanseri: STK11 taşıyıcılarında 35 yaşından itibaren, pankreas kanserli yakın akrabası olan BRCA1/2, ATM, TP53 veya PALB2 taşıyıcılarında ise 50 yaşından itibaren yıllık kontrastlı MR ve/veya endoskopik ultrason taraması düşünülebilir.

6. Üreme ve Yaşam Kalitesi Sorunları

• Fertilite: Risk Azaltıcı Bilateral Salpingo-Ooferektomi öncesi çocuk sahibi olma tamamlanmalıdır; mümkün değilse oosit/embriyo dondurma seçenekleri sunulabilir.
• Üreme Seçenekleri: Taşıyıcılara, mutasyonu sonraki nesillere aktarmamak için preimplantasyon genetik test (PGT) seçenekleri hakkında bilgi verilmelidir.
• Menopoz Yönetimi: Erken yaşta Risk Azaltıcı Bilateral Salpingo-Ooferektomi olan kadınlara, menopoz semptomlarını hafifletmek için kısa süreli Hormon Replasman Tedavisi düşünülebilir (BRCA1/2 taşıyıcılarında güvenlik verileri kısıtlı olsa da uygun görülebilir).

Kalıtımsal Meme ve Over Kanseri Sendromu yönetimi, bir binanın güvenliğini sağlamaya benzer; sadece hırsız alarmının (belirtilerin) çalmasını beklemek yerine, binanın zayıf noktalarını (genetik riskleri) önceden belirleyip düzenli devriyelerle (taramalarla) denetlemek ve gerekirse en savunmasız girişleri kalıcı olarak kapatmak (cerrahi) gerekir.